| Театримизниң «акиси» еди. | |
|
|
«Уйғур авази» гезити, 3 апрель 2015 ж.
…Күтүлмигән йәрдин Алмутидин йәнә бир шум хәвәр кәлди. Аңлиқ һаятини сәнъәткә беғишлиған қәдирдан акилиримниң бири — Азат Бурһанов аләмдин өтүпту… Театримиз әң әзиз, әҗайип кәмтар, есил акисидин айрилипту. Кәспий сәнъитимизниң һулини салған Ә.Шәмиев, М.Бақиев вә башқиму пешқәдәмлиримизни театримизниң «атиси» десәк, шу атилиримизниң ишини давамлаштуруп, уларниң сәнъәттики вариси болған Азат Бурһанов һәқиқий мәнасида театримизниң «акиси» еди. Сәвәви, кәспий билимгә егә, нотиниң «қулиғида ойнайдиған» Азат ака бар билимини һәм талантини, йерим әсирдин ошуқ өмрини театримизниң гүллиниши үчүн сәрип қилди. Пешқәдәм сәнъәткардин айрилғинимиз, театр үчүнла әмәс, хәлқимиз үчүнму орни толмас еғир җудалиқ болди, әлвәттә. Муһим ишлар сәвәвидин, өзәм бәк һөрмәтләйдиған Азат акимизниң намизиға келәлмисәмму, жирақ Астанада жүригим муңға бөлинип, өлүмгә қиймас сәнъәткар акам билән хиялән хошлаштим, биллә ишлигән күнләрни сеғиниш ичрә әслидим. Көз алдимға силиқ-сипайә, жуқури мәдәнийәтлик, һәрқандақ адәм билән тил тепишип ишләп кетидиған Азат Бурһановниң дайим күлүмсирәп туридиған чирайи кәлди…
Ойлисам, бир хилда өтмәйдиған инсан һаяти қаш-кирпикниң ариси билән өлчинидиған бир дәқиқигила тәң екән. Лекин бәзи адәмләр шу «дәқиқини» өз хәлқи үчүн хизмәт қилишқа беғишлап, башқиларға үлгә-ибрәт болғидәк яшап, хәлқиниң иззәт-еһтирамиға бөлинип, өмрини мәңгүлүккә улаштуруветидекән. Азат ака дәл шундақ инсан еди. Сәнъәтни «әҗримдин бәрпа болған таҗу-тәхтим» дәп билгән у бу дунияда өз намиға, өз шәнигә, өз ғуруриға һәйкәл қоюп кәтти. «Нава» ансамблиниң аддий сазәндиси, театримиз йенида тәшкил қилинған симфониялик оркестрда концертмейстер, дирижер, баш дирижер, «Нава» ансамблиниң бәдиий рәһбири, театримизниң музыка рәһбири, «Нава» ансамблиниң муқам бойичә рәһбири… 50 жилдин ошуқ сәнъәтниң мәшәқәтлик йолида жуқурида ейтилған бирқатар хизмәтләрни атқуруш, шундақла җәмийәтлик ишларниң маһир тәшкилатчиси болуш, Азат акидәк өз кәспигә садиқ, сәнъәткә ашиқ, һәрқандақ ишни җавапкәрлик билән орунлайдиған, «Сәккиз қирлиқ, бир сирлиқ» адәмләрниң қолидин кәлсә керәк. Узун жиллар мабайнида мәрһум билән кәсипдаш болуп, униң бирәр қетим өз ишиға җавапкәрсизлик билән қариғинини яки тапшурулған һәрқандақ иштин баш тартқинини байқимиған едим. Музыкилиқ спектакльларға «тирик» симфониялик оркестрниң җор болушида, сазәндиләрниң оркестрдики европилиқ саз әсвапларда иҗра қилинидиған партияләрни маһарәт билән орунлишида, музыка дурданиси болған «Он икки муқамни» яшларға үгитип, келәчәк әвлатларға йәткүзүштә, «Нава» ансамблиниң һәртәрәплимә гүллинип, дуния сәһнисидә тонулушида, хәлиқ нахшилирини рәтләп китап нәшир қилишта, хәлиқ талантлирини қоллап-қувәтләштә Азат акиниң қошқан һәссиси зор. Бу қисқа яднамидә мән уларниң һәрбиригә тохталмисамму, өзәм тәшәббускар болған хәлиқ талантлирини қоллап-қувәтләш йолида Азат Бурһановниң қанчилик тәр төккәнлигини алаһидә тәкитлигүм келиду. Өткән әсирниң 80-жиллири, мән Уйғур театриниң мудири болуп ишләватқан пәйтләрдә, Азат Бурһановтин Алмутидин жирақтики, уйғурлар зич орунлашқан наһийә, мәлиләрдики, хәлиқ талантлириға ярдәм көрситишини өтүндүм. У бу ишниң қанчилик мәшәқәтлик екәнлигини, айлап өй көрмәйдиғанлиғини чүшинип турсиму, мениң бу илтимасимни рәт қилмай, бирдин келишти вә театримизниң мәхсус йолланмиси билән дәсләп Уйғур наһийәсигә барди. Адәмләр билән оңайла тил тепишип кетәләйдиған талантлиқ сәнъәткар наһийә вә колхоз рәһбәрлириниң, милләтпәрвәр инсанларниң йеқиндин ярдәм көрситиши нәтиҗисидә йезиларни арилап, хәлиқ талантлиридин «Арзу» ансамблини тәшкил қилди. Кейинирәк йәнә театр рәһбәрлигиниң илтимасиға бенаән Яркәнт тәвәсиниң Пәнҗим йезисиға атлинип, «Шатлиқ» ансамблиниң риваҗлинишиға мунасип төһписини қошти. Меһнәткәш, үгитиштин зерикмәйдиған Азат ака айлап-айлап иҗадий командировкиларда жүрүп мәзкүр ансамбльларниң һәртәрәплимә шәкиллинишигә, репертуариниң бейишиға, наһийә даирисидила әмәс, хәлиқара мәйданда тонулушиға күч салди. Жуқурида нами аталған икки ансамбльниң аддий сәньәт һәвәскарлар өмигидин «хәлиқ ансамбли» дәриҗисигә көтирилишидә вә Польшида өткән хәлиқара конкурсларда лауреат аталғанлиғида беваситә Азат Бурһановниң әҗри зор дәп чүшинимән. Азат акиниң қоллап-қувәтлиши вә акилиқ ғәмхорлуғи түпәйли сәнъәттики йолини шу ансамбльларда башлиған бирқатар шагиртлири кейинирәк театримиз сәһнисидә көрүнүп, сәнъитимиз тәрәққиятиға һәссә қошуп кәлмәктә. Шундақла у бәдиий рәһбәр сүпитидә Алмутида билим еливатқан уйғур студентлириниң «Гүлдәстә», Горный Гигант мәһәллисидики «Таң нури», Чоң Чиғандики «Пәрваз», Челәктики «Баһар», Чариндики «Чарин садаси» охшаш ансамбльларниң иҗадий йүксилишидә, репертуариниң бейишида униң әмгиги зор. Әйнә шундақ қәлби сәнъәт ишқида көйгәнләр һәқиқий сәнъәтни яритиду. Әгәр инсанниң қәлби гөзәл болса, униң қалдурған мирасиму гөзәл болиду. Хәлқимиз Азат Бурһановни әйнә шундақ гөзәл нахшилири, шиҗаәтликәҗри билән хатириләйду. У кәспий сәнъитимиз сәһипилирини безәп туридиған көплигән изгү ишлири әмәлгә ашуруп, бизгә яхшилиқтин дәрис берип кәтти. Әң муһими, җай-җайларда өзи охшаш сәнъәт ишқида көйидиған шагиртларни тәйярлап кәтти. Мән Азат акини әсләп, униң тоғрилиқ яхши сөзлиримни ейтишни инсаний борчум дәп чүшинимән. Алдамчи дунияни тәрк әткән Азат акини әсләп язған бу хатирәмни сәнъәтни сөйгән хәлқимгә, сәнъәткарниң аилисигә, униң сәнъәттики изини театримизниң сәһнисидә давамлаштуруватқан қизи Дилбәр Бурһановаға, уруқ-туққан, йеқинлириға билдүргән тәзийә дәп қобул қилғайсиләр. Өлүм Азат акиниң өмүр тарлирини үзсиму, у яңратқан муқамлар-аһаңлар тарлири үзүлмәйду. Чүнки униң бәҗиргән ишлирини, язған нахшилирини әсләйдиған, униң роһини қәдирләйдиған кәсипдашлири, йеқинлири, шагиртлири, әң әвзили, сәнъитимиз мухлислири бар. Демәк, у мәңгү тирик. Мурат ӘХМӘДИЕВ, Қазақстан Җумһурийити Парламенти Мәҗлисиниң депутати. |
