«Уйғур авази» гезити 29 апрель 2015 ж.

Өткән жилниң ахирида Алмутидики Җумһурийәт сарийида Шинҗаң-Уйғур Автоном Райониниң бир топ уйғур сәнъәткарлириниң концерти болуп өткәнлиги һели гезитханлар ядида болса керәк. Шу концертқа пәқәт тарихий Вәтинимиздила әмәс, бәлки пүткүл дуния сәнъәт әһлигә тонулған опера нахшичиси Дилбәр Юнусму иштрак қилди. Шу вақитта биз, пурсәттин пайдилинип, Қазақстан дияриға дәсләпки қетим қәдәм тәшрип қиливатқан бүйүк сәнъәткарни сөһбәткә тәклип қилған едуқ. Төвәндә әйнә шу сөһбәтни гезитханлар диққитигә һавалә қиливатимиз.

Тәрҗимиһал сәһипилиридин: Дилбәр Юнус, 1958-жили Қәшқәр шәһиридә аддий хизмәтчи аилисидә дунияға кәлгән. У өзиниң аккардеон челиштики маһирлиғи вә аһаңниң яхшилиғи түпәйли, 1976-жили Шинҗаң нахша-уссул өмигигә қобул қилиниду. 1980-жили Мәркизий музыка институтида атақлиқ нахша-музыка тәрбийичиси Чен Шияңниң қолида тәрбийилиниду. Дилбәр Юнус устазиниң тәләпчанлиғи, өзиниң тиришчанлиғи түпәйли 1987-жили «Хитай Хәлиқ Җумһурийитидики нахша-музыка магистри» дегән атаққа еришкән. 1984-жили Финляндияниң пайтәхти Хельсинкида өткән хәлиқара нахша фестивалида биринчи орунға сазавәр болуп, шөһрәт қазанған. Дилбәр Юнус шу жиллири Голландия, Дания, Швеция, Италия, Австрия, Испания, Норвегия, Швецария, Түркия, Америка, Канада, Япония, Сингапур қатарлиқ нурғунлиған дөләтләрдә 150тин ошуқ йәккә нахша кечисини өткүзүп, дуния сәнъәткарлирини һәйран қалдурған вә уларниң жуқури баһасиға еришкән.

Дилбәр Юнус 1993 — 1996-жиллири Германияниң Бонн дөләт театрида ишлигән. 1997 — 1998-жиллири дуния бойичә мәшһур жуқури авазлиқ аял нахшичи, Бриджит Нильсен намидики мукапатни һәм Швецияниң әң яхши опера артисти мукапитини елишқа сазавәр болди. Һазир у Финляндия дөләт опера театриниң нахшичиси. Финляндия билән Швециядә униңға «Дөләт гөһири» дәп нам бәргән.

— Хаталашмисам, сиз Қазақстанға дәсләпки қетим келиватисизғу дәймән? Алған тәсиратиңиз қандақ?

— Һәқиқәтәнму Қазақстан Җумһурийити тоғрилиқ көп аңлиған болсамму, бу әлгә келиш несип болмаптекән. Ушбу тәвәдә истиқамәт қиливатқан уйғурларниң тиришип әмгәк қилип, паравән турмуш кәчүрүватқанлиғи адәмни хурсән қилиду. Әнди беваситә концертқа тохтилидиған болсақ, қазақстанлиқ уйғурларниң сәнъәтни чин дилидин сөйүп, қәдирләйдиғанлиғи көрүнүп туриду. Уюштурғучиларму һәммә нәрсини етиварға алған һалда, бизни алий дәриҗидә күтүвалди. Пурсәттин пайдилинип, бүгүнкидәк ихтисадий қийинчилиқ заманда мошундақ жуқури җавапкәрликни тәләп қилидиған вәзипини һөддисигә елип, һәм тамашибинларға, һәм сәнъәткарларға чоң хошаллиқ һәдийә қилғанлиғи үчүн миннәтдарлиғимни изһар қилмақчимән. Умумән, Қазақстанға болған дәсләпки зияритимдин алған тәсиратим яман әмәс.

— Сиз билән учришиштин илгири Интернеттин сиз һәққидә  бираз мәлуматлар билән тонушуп чиқтим. Байқиғиним, Европида сиз бармиған йәр йоқ екән. Соримақчи болғиним, уйғур хәлқи арисидин йетилип чиқип, дунияға тонулған опера нахшичиси Дилбәр Юнусниң һазир яшаватқан җайи қайси?

— Мениң вәтәндин чиқип кәткинимгә азду-кам оттуз жил болуп қалди. Раст, мән опера нахшичиси болғанлиғим үчүн маңа дунияниң барлиқ җайлириға аяқ бесишқа тоғра келиду. Әнди йеқиндин буян, мениң мошу дәриҗигә йетишимгә имканийәт яратқан вәтинимгә хизмәт қилиш арзусида Беҗинда паалийәт елип беришни тоғра көрдүм. Буниңдин ташқири, ШУАРдиму «Дилбәр вокал сәнъити» музыкилиқ илмий-тәтқиқат мәркизини қуруп, өзәм ейтмиған, мәйли муқам, мәйли хәлиқ нахшилирини болсун, симфониялик оркестрға селиш ишлири билән шуғуллиниватимән. Шундақла хәлиқ арисида тонулған нахшичиларниң сәнъәттики билимини чоңқурлитиш мәхситидә бираз ишларни әмәлгә ашуруватимиз.

— Билишимчә, сиз қәйәргила бармаң, шу йәрниң йәрлик тилида нахша ейтидекәнсиз…

— Өзиңиз билисиз, опера — мурәккәп жанр. Шуниң үчүн опера нахшичилири билән адәттики нахшичилар арисида пәриқ интайин чоң. Иккинчидин, опера артистиға қоюлидиған асасий тәләпләрниң бири — тил мәсилиси. Чүнки артистларниң бармайдиған йери йоқ, болупму биз — опера нахшичилири, мәдәнийәт яхши тәрәққий әткән әлләрдә болушимизға тоғра келиду. Әгәр барған җайиңниң бирәр нахшисини үгинәлмисәң, у чағда нахшичи болушниңму һаҗити йоқ.

Мениң хәнзучә мәктәпни тамамлиғиним болмиса, башқа тиллардин тамамән хәвирим йоқ еди. Кейинирәк, йәни Финляндиядә өткән хәлиқара мусабиқида утуқ қазанғандин кейин, мән көпирәк Европида жүридиған болдум. Мана шу күндин башлап башқиму тилларни үгинишимгә тоғра кәлди. Растини ейтсам, бу маңа асанға чүшмиди. Бу җәһәттин хелә қийинчилиқларни баштин өткүзүшкә тоғра кәлди.

Әнди Европида һәрқандақ адәм,  қандақ кәсип егиси болушидин қәтъий нәзәр, ана тилидин сирт кам дегәндә йәнә үч тилни билиши шәрт. Һазир, худаға шүкри, өзәм берип жүргән әлләрниң тиллирида бемалал сөзләймән һәм нахшиму ейтимән.

— Сизниң мошу саһаға келип қалғанлиғиңизға пушайман қилған пәйтлириңиз болдиму яки бу кәсипни таллишиңизға аилә әзалириниң қаршилиқлири болмидиму?

—  Яқ. Шу нәрсини ишәшлик ейталаймәнки, мән өзәмни пәқәт сәнъәт үчүнла яралған дәп һесаплаймән.

— Аилиңиз һәққидә гәп қозғилип қалди. Улар тоғрилиқ қисқичә тохтилип кәтсиңиз?

— Ата-анам дуниядин бәк әтигән кәтти. Ечинарлиғи, мән уларниң дәпин мәрасимлириға қатнишалмидим. Анамниң бақилиқ болғанлиғини йеңижиллиқ концертниң тамамлинишиға 40 минут қалғанда аңлидим. Иш баби билән өйгә үч жил баралмидим. Вақит өткәнсири, анам һәр күни дегидәкла чүшүмгә киридиған болди. Шуниңдин кейин ана жутумға берип кәлдим. Атамниң қаттиқ ағриватқанлиғини аңлап, учақ билән барсамму, үлгирәлмидим.

Мениңда пәрзәнт йоқ. Узун жил болди, ялғуз яшаватимән.

— Сиз өзиңизни бәхитлик һис қиламсиз?

— Бәхит — наһайити кәң чүшәнчә. Шуңлашқиму тәбиәт әта қилған авазим билән сәнъәт мухлислириға хизмәт қиливатқанлиғим үчүн өзәмни бәхитлик дәп һесаплаймән.

— Сөһбитиңизгә рәхмәт. Сәнъәт дуниясида техиму бүйүк чоққилардин көрүнүвериң.

— Силәргиму утуқ-амәт һәрдайим яр болсун!

Сөһбәтләшкән Мәшүр САСИҚОВ.

http://uyguravazi.kazgazeta.kz/?p=18191