| «Өзимизгә жуқури тәләпләрни қоюмиз» | |
|
|
«Дәрвишләр»:«Өзимизгә жуқури тәләпләрни қоюмиз». «Уйғур авази» гезити, 12 ноябрь 2015 жил.
«Дәрвишләр» — Қазақстандики әң аммибап топларниң бири һәм уйғур эстрадисида тутқан орни алаһидә. Йеқинда, пурсити чүшүп, топ әзалири билән сөһбәтләштуқ. — «Дәрвишләр» топиниң иҗадийитидики йеңилиқларниң бири «Оrіental expres» этно-джаз альбоминиң йоруқ көрүши болса керәк. Умумән, джаз бизниң менталитетимизға ят десәкму болиду. Шу җәһәттин қариғанда, бу альбомни тәйярлиғанда әндишә болмидиму? Дилмурат Баһаров: — Һәқиқәтән, джаз элитилиқ музыка дәп етирап қилиниду. У асасән Ғәрип әллиридә аммибап. Һазир биздиму бу музыкиниң ишқивазлири көп. Тәкитләш керәкки, өткән әсирдә атақлиқ джазменлар Тахир вә Фархат Ибрагимовлар уйғур муқамлирини джаз жанрида орунлиған. Демәк, бираз тәҗрибиму бар дегән сөз. 2012-жили бизгә Қазақстанда тонулған музыкантлар Виктор Хоменков вә Валерий Насибулин нахшилиримизни джаз жанрида орунлаш тәкливини бәрди. Виктор өзи илгиридинла уйғур музыкисиниң ишқивази екән. Бу идеяни қоллап-қувәтлидуқтә, өзимизниң сәккиз нахшимизни бәрдуқ вә «Уйғур миллий әсваплири яңраш керәк» дегән шәртни қойдуқ. Руслан Надиров равапта, «Дияр» топидин Рустәм Ниязов сатарда ойнайдиған болди. Бир йерим жилда Виктор Хоменков билән һәмкарлиқта ишлидуқ. Бу коммерциялик әмәс мәхсәттики лайиһә. Пәқәт иҗадимизниң йеңи йөнилиши.
Райим Һәмраев: — Бу альбом тәйярлаш бизниң иҗади-йитимиздики йеңи йөнилиш һәм эксперимент болди. Раст, биз дәсләп тамашибин қобул қиламду-қилмамду, дегән әндишидә болдуқ. Амма альбом йоруқ көргәндин кейин бу тәшвишлиримиз йоқалди. Йеңи альбомни Алмутида тонуштурғинимизда мошуниңға көз йәткүздуқ. Кейин Астанада икки қетим концерт қойдуқ. Өткән язда Дүшәнбидә өткән джаз-фестивальға қатнишип, лауреат аталдуқ. Умумән, бу альбомға мунасивәтлик инкаслар яхши. — Мошундақ экспериментларни давамлаштуруш оюңлар барму? Дилмурат: — Бу йәрдә тәкитләш лазимки, этно-джаз альбомини йезиш идеясини бәргән Виктор Хоменков наһайити тонулған сәнъәткар. Униң маһарити жуқури, тәҗрибиси көп. Шуңлашқа биз униң билән ишлидуқ. Йәнә шундақ шәхсләрдин тәклипләр болса, муһакимә қилишқа биз тәйяр. Райим: — Һазир яшлар арисида «клублуқ музыка» дегән чүшәнчә бар. Бу музыка кәчки клубларда қоюлиду. Өткәндә кәчки клубларда ишләйдиған Данияр Жунусов, Ринат Йүсүпов (DJDa-Rin), DJ Sudar вә Stephor Knyazev дегән ди-джейлар келип, нахшилиримизни шу «клублуқ музыка» жанрида тәйярлашни тәклип қилди. Йәттә нахшини йезип тәйярлап қойдуқ. Бу нахшилар заманивий тил билән ейтқанда, «ремикслар». Кона нахшилиримиз йеңичә яңрайду.
— Мениң билишимчә, силәрниң ахирқи альбомиңлар 2010-жили чиққан еди. Әнди йеңиси қачан чиқиду? Дилмурат: — Һазир жилиға бир альбом чиқириватқанларму бар. Уларниң сүпити тоғрилиқ ейтмисақму чүшинишлик. «Говори о любви» намлиқ альбомни чиқарғинимизға бәш жил толупту. Биз өзимизгә тәләпни наһайити жуқури қоюмиз. Нахшини йезипла қоюш әмәс, шундақла униң мәтинини, оранжировкисини, дискниң бәдиий безилишини, қисқиси, һәммә җәһәттин алий болушини халаймиз. Шуңлашқа аз болсиму сүпәтлик мәһсулатни тәйярлашқа тиришимиз. Әнди новәттики альбомимиз йеңи жилғичә чиқиду, дәп ойлаймән. Униңда пәқәт йеңи нахшилар болиду. Райим: — Бу «Дәрвишләр» топи бәш жилда һечнемә қилмапту», дегәнлик әмәс. Йеңи биз жуқурида ейтқан этно-джаз альбоми чиқти. Йәттә-сәккиз видеоклип чүшәрдуқ. Ди-джейлар билән илгәрки нахшиларниң ремикслирини тәйярлаватимиз. Буниң һәммиси, әлвәттә, вақитни тәләп қилиду. Ахирқи үч жил уда «Muzzone» телеканилида уюштурулуватқан «Eurasian Muzic Awards» лайиһисидә финалға чиқтуқ. 2014-жили Равшан Тохтахунов билән «Әң яхши дуэт» номинациясидә ғалип аталдуқ. Бийил «Muz LiFE» телеканили уюштурған «Top Hits» мәрасимиға қатнаштуқ. Бу лайиһиниң алаһидилиги, тиңшиғучилар өзлири таллиған топқа SMS-учур арқилиқ аваз бериду. Бу лайиһидә «Қазақстан музыкисиға қошқан үлүши үчүн» номинацияси бойичә ғалип чиқтуқ. Пурсәттин пайдилинип, бизгә аваз бәргән барлиқ мухлислиримизға рәхмәт ейтқум келиду. — Һазир нахша мәтинини язидиған шаирлиримиз аз дегән пикир моҗут. Бу мәсилә бойичә пикриңлар қандақ? Дилмурат: — «Дәрвишләр» топи қурулғандин бери, биз мәрһум Абдумеҗит Дөләтов билән йеқин һәмкарлиқта ишлидуқ. Абдумеҗит акиниң сөзигә йезилған нахшилар хитқа айланди. Һазир шаир Иминҗан Тохтияров билән йеқин һәмкарлиқта ишләватимиз. Өткәндә «Вәлләй» нахшисини яздуқ. Бу нахшиниң йезилиш тарихи қизиқ. Бир жил илгири бир нахша музыкисини яздим, у уйғурларниң миллий оюни тоғрилиқ болуши керәк. Ахири Иминҗан акиға телефон қилип, әһвални чүшәндүрүп, уйғурларниң миллий оюнлирини атап беришни илтимас қилдим. У «җаңза, ошуқ, вәлләй» дәп ейтишқа башлиди. «Вәлләй» оюнини кичигимдә ойниған болсамму, намини унтуп қаптимән. Иминҗан акини тәклип қилдуқтә, музыкини тиңшаттуқ. Бир һәптидин кейин нахшиниң мәтиниму йезилди. Көп вақитларда нахшилиримиз шундақ иҗат қилиниду. Биз, шундақла шаирлар Патигүл Мәхсәтова, Молутҗан Тохтахунов, Сулфи Мәшрәпов вә башқилар билән ишләймиз. Әнди қазақ шаирлиридин Шөмишбай Сариев вә Абдрахман Асылбек билән мунасивитимиз яхши. Райим: — Растини ейтқанда, һазир нахшиларда «сөйдүм, көйдүм, өлдүм» дегән сөзләр көп учришидиғу. Нахшилар асасән мошу үч сөзниң әтрапида ейтиливатиду. Демәк, яшлиримиз иҗадий издәнмәйду. Биз нахша мәтинигә алаһидә диққәт бөлүмиз. Һәрбир сөзни өз орнида, дурус пайдилинишқа тиришимиз. — Йеқинда «Новая волна» конкурсида қазақстанлиқ нахшичи Адеми (Динара Қаирова — Й.М.) иккинчи орунни егилиди. У ейтип чиққан нахшини оранжировка қилған Дилмурат екәнлиги растму? Райим: — Бу һәқиқәтәнму раст. Биз буни мәғрурлиниш билән тилға алалаймиз. Тәкитләш лазимки, «Новая волна» конкурсида қазақстанлиқ нахшичи дәсләпки қетим мукапатлиқ орунға егә болди. Конкурс һарписида бизниң ағинимиз, композитор Ринат Гайсин Дилмуратқа мураҗиәт қилған еди. «Q ueen» топиниң репертуаридин бир нахшини Дилмурат Шәриқ аһаңлири асасида оранжировка қилди. Оранжировка утуқлуқ чиққинини конкурс давамида байқиған болсаңлар керәк. Әлвәттә, Дилмуратниң бу йәрдә әмгиги зор. — Һазир телевизиядә «X-фактор», «Қазақстан дауысы» охшаш музыкилиқ конкурслар моҗут. Немишкиду, уларға қатнишиватқан уйғур яшлири камдин-кам. Силәр бу һәқтә ойлинип көрмидиңларму? Дилмурат: — Бу конкурсларға һәрхил жиллирида бир-икки уйғур қатнашти. Биринчидин, мону концертқа қатнишаттим, ярдәм бериңлар. дәп мураҗиәт қилған һечким болмиди. Иккинчидин, байқисаңлар, концертқа қатнишиватқанларниң көписи алий билимлик. Йәни улар классикилиқ музыкини, заманивий, аммибап нахшичиларни һәм нахшиларни яхши билиду, Демәк, билим даириси кәң. Әпсуслинарлиқ йери, бизниң яшлиримиз кәспий билим елишқа алдиримайду. Талантлиқ, авази бар яшлиримиз көп. Амма улар миллий сазлиримиз биләнла чәклинип қалған. Әнди утуққа йетиш үчүн билим керәк, издиниш керәк. Мүмкин, келәчәктә мошундақ яшлар чиқидиғанду. Ундақлар болса, ярдәм беришкә тәйяр. Райим: — Мошу йәрдә қошумчә қилишқа тоғра келидуки, өткәндә талантлиқ қизимиз Муштәри Исламова ШУАРда өткән «Ипәк йоли садаси» конкурсиға қатнашти. Биз вә «Пәрваз» уйғур иҗрачилири бирләшмисиниң әзалири Муштәригә маддий вә мәнивий җәһәттин ярдәм қилдуқ. Муштәри конкурсниң йерим финалиғичә йәтти. Мошу йәрдә йәнә қошумчә қилиш керәкки, топимиз «Пәрвазға» көп ярдәм қилиду. Яш иҗрачиларниң концертлирини уюштурушқа ярдәмлишимиз, иҗадийәт җәһәттин мәслиһәтләрни беримиз. Студиядә йеңи нахшиларни йезишта йеникчиликләрни яритимиз. Шундақла «Пәрваз» сайтиниң паалийитини мәбләғ җәһәттин биз тәминләймиз. Йәни, хостинг, доменға вә модераторға мааш төләймиз. Униңдин ташқири хәйрихаһлиқ акцияләргә мүмкинчилигимизниң баричә қатнишиватимиз. Ярдәмгә муһтаҗларға пәқәт маддий җәһәттинла әмәс, шунлақла мәнивий җәһәттин қоллашқа тиришиватимиз. — «Дәрвишләр» топи немишкә гастрольларға чиқмайду? Дилмурат: — Гастрольларға чиқиш — бизниң арминимиз. Амма һәммә җайда шараит йоқ. Концерт қоюш үчүн биз кәспий аппаратурини апиришимиз керәк. Уларниң тәләпкә лайиқ ишлиши үчүн айрим шараит һаҗәт. Әнди йезилардики Мәдәнийәт өйлиридә ундақ мүмкинчилик йоқ. Демәк, толуқ мәнадики концертни коялмаймиз. Тамашибин билетни сетивелип киргәндин кейин концертта дәм елип, бәһирлинип кетиши керәк. Әнди фонограммида нахша ейтип, тамашибин көңлини алимән дегән ахмақлиқ, хәлиқни алдиғанлиқ болиду. Биз барлиқ концертлиримизни җанлиқ авазда орунлашқа адәтләнгән. Райим: — Гастрольларға чиқиш көп мәбләғни тәләп қилиду. Шуңлашқа һазирчә гастрольларни уюштуруш мүмкин болмайватиду. Бизгә ШУАРға гастроль уюштуруш бойичә бирнәччә шәхсий тәклипму чүшкән. Амма тәклипләр тәклип петичә қалди. Арминимиз — тарихий Вәтинимизгә гастрольни рәсмий дәриҗисидә өткүзүш. Чүнки бизниң улардин, уларниң биздин үгинидиған тәрәплиримиз көп. Биз у тәрәптики эстрадиниң тәрәққиятини дайим назарәт қилип туримиз. Даңлиқ артистлар билән шәхсий мунасивәтлиримиз яхши. — Бийил «Дәрвишләр» топиниң йәккә концерти өтиду, дегән әхбарат тарқалған еди. Концерт қачан болиду? Дилмурат: — «Дәрвишләрниң» йәккә концерти 2010-жили болди. Инкасларға қарисақ, концертимиз яхши өтти. Бирнәччә қетим телевизиядә көрситилди. Бийил жилниң ахирида йәккә концерт өткүзүш планимиз бар еди. Йеңи нахшилар йезилди, концерт сценарийисиму тәйяр. Бирақ, һазир қелиплашқан ихтисадий әһвалға мунасивәтлик, концерт өткүзүшни тохтитип қойдуқ. Униңдин ташқири, жил ахирида һәрхил мәйрәмлик чарә-тәдбирләр көп уюштурулиду. Әнди концертни 2016-жили февраль айлирида өткүзүшни планлап қойдуқ. — Силәрниң сәһнә кийимлириңларму алаһидә. Кийим-кечәкләрни ким таллайду? Райим: — Йеңи Дилмурат, жуқурида ейтқинидәк, биз өзимизгә өзимиз жуқури тәләпни қоюмиз. Нахша сүпити, аппаратура, сәһнә кийимлиримизгә, умумән, барлиқ ушшақ-чүшәкләргә алаһидә көңүл бөлүмиз. Топ қурулғанда, «Дәрвишләрниң» «роһиға» аһаңдаш кийимләрни буйруттуқ. Бизгә дәсләп, «Андреас» салони, кейинирәк Муслим Жумагалиев кийимләрни тикти. Йеқинда Москвада яшаватқан стилист-рәссам Нина Добрина билән алақә орнаттуқ. У бизгә йеңи сәһнә кийимлириниң дизайнини тәйярлап бәрди. Бу кийимләрму«Дәрвишләргә» лайиқ болиду. — Әнди «Дәрвишләрниң» һазирқи тәркиви кимләрдин ибарәт? Дилмурат: — Мениңдин вә Райимдин башқа топта Рустәм Һашимов, Руслан Надиров, Ермек Дияров вә Александр Кузнецов бар. Мениңчә болса, уларниму тиңшап көрсәк тоғримекин. Рустәм Һашимов: — Мән топқа 2005-жили, йәни Әзиз ака Мә-симовниң вапатидин кейин кәлдим. Қандақ җавап-кәрликниң жүклән-гәнлиги ейтмисамму чүшинишлик. Дәсләптә билмигән җайларни үгинишкә тоғра кәлди. Қисқа вақит ичидә тил тепишип ишләп кәттуқ. Һазир , худди бир аилиниң балилиридәк, хошаллиғимизниму, қайғумизниму тәң бөлүшимиз. Топқа кәлгинимгә һечқачан өкүнмәймән.
Ермек Дияров: — Мән уйғур сәнъәткарлири билән Корей театрида, йәни «Ариран» ансамблида ишлигән пәйтимдин яхши тонуш. У вақитларда Уйғур вә Корей театрлири бир бенада еди. Уйғур музыкисини сөйүп тиңшаймән. Әнди «Дәрвишләр» билән һәрхил концертларда учришип турдуқ. 2012-жили мени бу топқа тәклип қилди. Өзәм көплигән иҗадий коллективларда ишлидим. Амма «Дәрвишләрдикидәк» «командилиқ роһни» һеч йәрдә учратмидим. Рустәм ейтқандәк, биз һәммила җайда бир аилиниң балилиридәк жүримиз. Иҗадий өсүшкә һәммә шараит бар. Буниңға этно-джаз альбомимиз мисал болалайду. Бу альбомда уйғурларниң равави билән сатари башқичә аһаңда яңриди. Һазир йеңи иҗадий планлиримиз бар. Келәчәктә мухлислиримизниң көңлидин чиқимиз дәп ойлаймән.
Александр Кузнецов: — Илгири мән уйғур музыкисидин тамамән жирақ болған. Башқа музыка тиңшаттим вә орунлаттим. «Дәрвиш-ләргә» кәлгәндин бери уйғур сәнъитигә болған қизиқишим ашти. Һазир әткәнчайму ичимән. Әң муһими, коллективимиздики сәмимийлик маңа яқиду. Шәхсән өзәм «Дәрвишләр» билән дунияниң нурғунлиған дөләтлиридә сәяһәттә болуш бәхтигә ериштим. Хитай, Таиланд, Түркия, Мадагаскар вә башқиму әлләрдә болдум. Балилар билән ишләш оңай һәм көңүллүк. Мошундақ коллективта ишләшниң өзи бәхит.
Руслан Надиров: — Шәхсән өзәм «Дәрвишләрдә» иҗадий өстүм дәп ейталаймән. Этно-джаз альбомини тәйярлиғанда равапни алаһидә яңритиш лазим болди. Джазда, адәттә, музыкантниң маһаритигә вә фантазияси көп нәрсә бағлиқ. Бу җәһәттин маңа Дилмуратниң ярдими көп болди. Һазир раваптин ташқири, грекларниң миллий әсвави — бузукини өзләштүрдим. У әсвап аһаңларға алаһидә рәң бериду. Келәчәктә мухлислиримиз өз баһасини берәр.
— Әнди гезитханлиримизни көп қизиқтуридиған соалларға келәйли. Улар монулар: «Адилҗан Җанбақиев немишкә топтин кәтти?», «Дәрвишләрниң» тойлардики хизмити қанчә туриду?», «Силәрниң студиядә бир нахшини йезиш қанчигә тохтайду?». Дилмурат: — Есиңларда болса, 2007-жили Адилҗан Уйғур театриға мудир болуп тайинланди. Дөләт хизмитигә йөткәлгәчкә, топтин кетишкә мәҗбур болди, шундақла топниң ишиға арилишишқа вақтиму болмиди. Әнди мудирлиқтин кәткәндин кейин башқа лайиһиләр билән шуғуллинишқа болиду. Һазир көпинчә, кино саһасида ишләватиду. Мениңчә, бу иҗадий коллективлардики адәттики һадисә. Униңдин «паҗиә» пәйда қилишқа болмайду. Әнди нахша йезишқа келидиған болсақ, студия әң заманивий аппаратура билән җабдуқланған. Кәспий музыкантлиримиз бар. Студиядә бир нахшини йезиш баһаси 300 доллардин жуқури. Райим: — «Дәрвишләр» топи қурулғанда биз тойларға 100 — 150 долларға чиқаттуқ. Чүнки бизни һечким тонуматти. Һазир баһаримиз 4 миң доллардин жуқури. Бирлири қиммәт дейиши мүмкин. Амма мошундақ дәриҗигә йетиш үчүн он алтә жил давамида әмгәк қилдуқ. Бүгүнки таңда бизниң топни хәлиқ тонуйду. Шуңлашқа әмгигимизниң баһаси шундақ дәп ойлаймән. Йолдаш МОЛОТОВ. |
