| Мөмүнҗан Аблеким - «Уйғур авази». | |
|
|
Мөмүнҗан Аблеким нахша ейтип тапқан пулини нәгә хәшләйду? «Уйғур авази» гезити, 1 декабрь 2016 ж.
ШУАРлиқ эстрада юлтузи Мөмүнҗан Аблекимниң балилиқтики армини археолог болуш еди. Шуниң билән биллә нахша ейтишниму яқтуратти. Амма археолог кәспини егиләп чиқсиму, сәнъәт йолини таллавалди. Бүгүнки күнгә қәдәр 150тин ошуқ нахша иҗра қипту. У ШУАРниң шоу-бизнесидики әң бай нахшичиларниң бири. Амма тапавитини банкта сақлайдиған байлардин әмәс. Пулни һечқачан өзигә дост тутқан әмәс. Шундақ қилип, Мөмүнҗан нахша ейтип тапқан пулини нәгә хираҗәт қилиду? «Җананим кәлсә…» Мөмүнҗан Қәшқәрниң Маралбеши наһийәсидә дунияға кәлгән. Бу зиминни у яқтикиләр «доланлиқларниң макани» дәп қойиду. Чүнки доланлиқ атақлиқ муқамчилар мәзкүр тәвәдин чиққан. Мөмүнҗанниң ата-бовиси көпчиликкә тонулған көрнәклик мәрипәтчиләрдин еди. Шундақла уларниң сәнъәттинму хәвири болған. — Ана җәмитимиздә нахшичилар, һәтта муқамчиларму болған, дәйду Мөмүнҗан. – Шуларниң тәсириму, әйтәвир, 5-6 йешимдин башлап нахша ейтишқа башлидим. Мениң үчүн асасий мәхсәт — билим елиш еди. Математика, физика, тарих вә әдәбият пәнлирини яхши оқаттим. Амма нахша ейтишқа қизиқаттим. Буни мәлимиздикиләрниң һәммиси яхши биләтти. Арилап мәктәптики мәрасимларда нахша ейтип қояттим. Дәсләпки нахшам «Җананим кәлсә» болди. Ядиңларда болса, бу нахшини өз вақтида Абдрим Әхмәди иҗра қилған еди.Мениң арминим археолог болуш еди. Немишкиду, мошу саһаға бәк қизиқаттим. Маңа Шиңжаң университетида бекарға оқуш тәкливи кәлгәндиму, мән у йәрдә оқуштин баш тартип, өз билимим билән Шиңжаң университетиниң археология факультетиға оқушқа қобул қилиндим. «Җананим кәлсәни» университеттиму ейтишқа тоғра кәлди. Шу арилиқта сәнъәт йолида кетип барған тағам Абдулла Абдуреһим хәлиқ арисида тонулушқа башлиди. Университетта мән униң нахшилирини ейтип жүрдүм. Хәлиқ арисида «Абдуллаға охшаш нахша ейтидиған бир студент жигит бар екән» дегән гәпләр пәйда болди. «Хошал кетимән» Жигирмә яшлиқ Мөмүнҗан Аблеким тағисиниң нахшилирини иҗра қилип, университетларара «гастрольға» чиқип кетиду. Тәңтушлири арисида атиғи чиқишқа башлиған жигит буниңға чәксиз хошал болиду. Жигирмә йешида униң бирнәччә хәлиқ нахшилиридин тәркип тапқан «Хошал кетимән» намлиқ дәсләпки альбоми йоруқ көриду. – Мән кичигимдин шундақ бир мүҗәзгә егә, башлиған ишимни ахириға чиқармай қоймаймән, – дәйду Мөмүнҗан. – Раст, арминим архелог болуш еди. Амма сәһнидә өзәмни башқичә сәздим. Яш туруп хәлиққә тонулушқа башлидим. Буниңға қандақ хошал болмайсиз! Шуңлашқа сәнъәтни таллавалдим. Икки жил өтүп йәнә бир альбомим дунияға кәлди. Шуниңдин кейин мени көплигән театрларға ишқа тәклип қилишти. Амма Абдулла тағам мениң йәккә паалийәт жүргүзүшүмни халиди. Мәнму шундақ ойға кәлдим. Ахири Үрүмчидә қалдим. Икки жилда бир йеңи альбом чиқирип туримән. «Мәликәм» Дайим йеңилиқ издәшкә хуштар Мөмүнҗан арилиқта өзбәк нахшилирини орунлашқа өтиду. Буниң арқилиқ у Өзбәкстанға тонулушқа башлайду. Һәтта уни «Үрүмчидә оқуйдиған өзбәк жигити» дегәнләрму болған. Өзбәкстанлиқ талай содигәрләр Үрүмчигә алайтән Мөмүнҗанни көрүшкә келәттекән. Әлвәттә, уйғурлар буниңға қизғиниш билән қарайду. «Мөмүнҗан немишкә бешини Өзбәкстанға буриди?» дәп һәйран болғанларму тепилди. – Мениң мәхситим — Оттура Азиягә тонулуш еди, – дәп сөзини давам қилди у. – «Мәликәм» намлиқ өзбәк нахшилиридин тәркип тапқан альбомим мени мошу арминимға йәткүзди. Мениң тоғрилиқ ейтилған бәзибир «миш-миш» параңларға анчә ерәң қилип кәтмидим. Мән уларға пәқәт иҗадийитим арқилиқ җавап бәрдим. «Чирайлиқ» Мени «өзбәкчә нахша ейтти» дегән қериндашлиримниң көңлини «Чирайлиқ» намлиқ йеңи нахшилирим билән алдим. Нахшиларни Мәмтәли Зунун, Муһәммәт Нәсир Һәбиби, Мухтәр Буғра исимлиқ атақлиқ шаирлар йезип бәрди. Аһаңларни өзәмниң бир туққан акам Абләһәт Аблеким иҗат қилди. «Чирайлиқ» билән вәтәндашлиримниң маңа болған рәнҗишигә чирайлиқ җавап бәрдим. Мошу йеңи альбом билән 2004-жили Қазақстан дияриға чиқип, бу йәрдики қериндашлирим билән дидарлаштим. Мән буниңға бәк хурсән. Мана шуниңдин кейин Қазақстанға пат-пат келидиған болдум. Биздә болупму җәнуптики уйғурлар «Қазақстан» десә, пәқәт қазақ миллити туридиған дөләт дәп ойлайду. Мән уларға бу яқта Уйғур театриниң, уйғурчә гезит-журналларниң, уйғур мәктәплириниң барлиғини сөзләп беримән. Әң әвзили, шәхсән өзәм бу яқта бизниң урпи-адәтлиримизниң сақлинип келиватқиниға наһайити хошалмән. «Билип қойғин, уйғур дегән мошундақ» Бу Мөмүнҗанниң иҗрасидики әң аммибап нахшиларниң бири. Нахшиниң сөзи қазақстанлиқ атақлиқ шаир Илия Бәхтияниң қәлимигә мәнсүп. Аһаңини Абләһәт Аблеким язған. – Бу нахша арқилиқ мән икки яқтики қериндашларниң сеғинишлиқ һиссиятлирини бир-биригә йәткүзүп жүримән, – дәйду Мөмүнҗан сөзини давамлаштуруп. – Мошу йәрдә Абләһәт акам һәққидиму икки еғиз гәп. У көплигән аммибап, мәсилән, «Мәшрәп», «Сама нахшиси» охшаш нахшиларниң муәллипи. Өткәндә силәр тамашә қилған «Мәңгүлүк мәшрәпниңму» баштин ахириғичә музыкисини әйнә шу акам йезип чиққан. Мениң мошундақ өсүп йетилишимдә униңму әмгиги көп. Маңа дайим яр- йөләк болуп жүриду. «Мән пат-йеқинда баримән ана» – Кичик пәйтимдә бизниң йезидики мәктәп өрүлүп кетип, йеңи мәктәп селинғичә мәлиниң балилири бизниң һойлидики кичиккинә өйдә оқуди, – дәп балилиғини әскә алди Мөмүнҗан. – Шу вақиттики балиларниң қийналғини, уларниң оқушиға дегәндәк шараитниң болмиғини хатирәмдә сақлинип қапту. Балилиғимда: «Мабада бай болуп қалсам, чоқум мәктәп ачимән» дегән едим. Әйнә шу балилиқтики арминимни әмәлгә ашуруш нийитидә Үрүмчидә мәктәп ачмақчи болдум. Маңа бу саһада тәҗрибә топлаш үчүн Малайзиягә, андин Австралиягә берип оқушқа тоғра кәлди. Алди билән тил үгәндим, андин маарип ишлирини жүргүзүш бойичә билим алдим. У яқта оқуш җәриянида өйни, вәтәнни, ата-анамни сеғинғинимни аддий тил билән ейтип йәткүзүш тәс. Ахири үгәнгән адитим бойичә сеғинишлиқ отлирини нахшам арқилиқ йәткүзмәкчи болдум. «Пат-йеқинда баримән ана» дегән нахшам мана шу вақитта дунияға кәлди. Бу нахшини иҗра қилғинимда, балилири чәт әлдә оқуватқан ата-аниларниң, жирақ шәһәрләрдә оқуватқан студентларниң көзлиригә яш алғанлиғи һелиму ядимда. Чәт әлдә тәҗрибә топлап кәлгән Мөмүнҗан Үрүмчи шәһиридә оттура мәктәп вә балилар бағчисини ачиду. У йәрдә сәксәндин ошуқ адәм иш билән тәминләнгән. Униңға «пулуңни айлинимға селип, ресторан ачқин, пайдиси бар» дегәнләрму болди. Амма у һечкимни тиңшиғини йоқ. Чүнки униң мәхсити — пул тепиш әмәс, тапқан пулни пайдилиқ йәргә хираҗәт қилиш еди. – Мени чүшәнгән қериндашлиримға рәхмәт, – дәйду талантлиқ нахшичи. – Улар мениң һеч бир концертимдин қалмайду. «Мөмүнҗанға кәткән пулимизға өкүнмәймиз. У тапқинини қәйәргә ишлитишни билиду» дәйдиғанлар көп екән. – Тойларда нахша ейтамсиз? – соридим униңдин. – Биздә юлтузларни тойға чақирсаң, бәрибир кәлмәйду дегән чүшәнчә бар. У яқта бизни хәлқимиз көпирәк сәһнидә көрүп, тиңшиғуси келиду. Йоқ әмәс, ейиға бир-икки қетим тонуш-билишләрниң тойиға берип қойимән. – Сизни ШУАРдики әң бай сәнъәткарлардин дәп аңлиғинимиз бар… – (күлүп) Рәхмәт. Мән нахшам, хәлқим вә қериндашлирим билән бай. Мениңдә маддий байлиққа қариғанда, роһий байлиқ бесимирақ. Пул тапсам униң билән хәлқимниң хиҗалитидин чиқишқа алдираймән. Бәхтишат СОПИЕВ. |
